Trabzon’un Anlamı

Karadeniz’in doğu kıyılarını bir taç gibi süsleyen Trabzon için bizim tatlı sözlü seyyahımız Evliya Çelebi şöyle der:

– Bu şehre küçük İstanbul denilse yeridir. İrem bağları gibi süslü bir şehirdir burası. Hamsi balığı pek meşhurdur. Onun için şu beyitleri söylerler:

Trabzondur yerümüz

Ahça tutmaz elümüz

Hamsi paluk olmasa

Nic’olurdu halumuz
Evliya Çelebi, Trabzon’u bütün özellikleriyle anlata dursun biz, adı üzerindeki söylentilere geçelim:

Bir zamanlar Trabzon’un bulunduğu yerde küçük, şirin bir kasaba varmış. Bir gün, kasabaya, tozu dumana katarak dört nala, bir atlı girmiş. Doğruca nalbant dükkanına giderek haykırmış:

– Atım terini soğutmadan tiz nallayın! Yoksa hepinizi kılıçtan geçirim.

Herkes, süvarinin heybetinden titremeye başlamış. Nalbant hemen dört nal hazırlayıp süvariye uzatmış:

– Yiğidim, gör nalları! Beğenirsen çivileyelim, demiş.

Süvari nalları şöyle bir yoklamış, avucunda sıkarak iki büklüm edivermiş:

– Ben teneke değil, nal isterim! diye gürlemiş.

Nalbant bu defa, halis çelikten dört nal hazırlamış, atını nallamış. Atlı yabancı memnun. Cebinden bir altın çıkararak nalbanta uzatmış. Nalbant, altını parmakları arasında şöyle bir sürtüştürmüş. Paranın bütün yazıları silinmiş. Kendine dikkatle bakan atlıya:

– Al bu bozuk altını! Baksana tuğrası bozulmuş, diye uzatmış.

Yiğit adam şaşırmış, bir altın daha çıkarmış. Nalbant bir sürtüşle, onun da tuğrasını bozmuş. O zaman atlı, karşısındakinin hiç de yabana atılır birisi olmadığını anlamış:

– Hey, demiş. Atla atına, düş peşime. Sen bir nalbant dükkanına değil, er meydanına layıksın.

O günden sonra bu kasabanın adı “Tuğra bozan” olmuş. Ve bu isim, zamanla “Trabzon” biçiminde söylenmiş.

Bir başka söylentiye göre de, Trabzon kalesi, sofraya benzer, yuvarlak, kesme taşlardan yapılmış. Bugün bile Trabzon’un Harmankaya’sında bu taşlardan varmış. Sofraya benzetilen taşlardan… Rumlar, sofraya “trabeze” dediklerinden, şehrin adı da Trabzon

olmuş.

Evliya Çelebi’miz, Trabzon’un ilk kurucusunun, zevk ehli, şen şatır bir kadın olduğunu, bundan dolayı bu şehre, neşeli kadın anlamına gelen “Tarb-zen” denildiğini, ya da suyu ve havasının hoşluğundan dolayı “tarb-ı efzun” adının verildiğini kaybeder. Bazı kitaplarda da, Trabzon adının “Tuğra basan” dan geldiği, bu şehirde de, sultanların kendi adlarına tuğralı sikke, yani madeni para bastırdıkları kayıtlıdır.