Ahıskalı Ali Haydar Efendi

akademisyen, mutasavvıf

Son devir din adamlarından. İsmi Ali Haydar, babasının ismi Şerif Efendi’dir. 1870 (H. 1288) senesinde Batum’un Ahıska kazasında doğdu. 1960 (H. 1380) senesinde İstanbul’da vefat etti.

İlk tahsilini memleketinde yapan Ali Haydar Efendi, bilahare Erzurum’a gelerek oradaki Bakırcı Medresesine devam etti. Daha sonra İstanbul’a gelerek Fatih Camii’nde derslere devam etti ve tahsilini tamamladı. Bayezid dersiamlarından Çarşambalı Hoca Ahmed Efendiden icazet (diploma) aldı. Hocasının derslerine devam ederken kadı yetiştiren Medrese-i Kuzat’a girerek oradan da diploma aldı. Açılan imtihanları kazanarak Fatih Camiinde ders okutmaya başladı. Böylece Fatih dersiamları arasına girdi. 1909 senesinde Fetvahane’de vazife aldı. Fetva yazma vazifesini yürüttü. 1914 senesinde Sahn-ı Seman (Fatih) Medresesi fıkıh müderrisliğine tayin edildi. Bu arada Fatih Çarşamba’da Cebecibaşı Mahallesindeki Halidi dergahı şeyhi Ali Rıza Bezaz’ın sohbet ve derslerine devam etti. Ali Rıza Efendinin 1914 senesinde vefat etmesi üzerine Şeyh İsmet Efendi Dergahı postnişinliğine, vakıf şartı gereğince ve Ali Rıza Efendinin talebelerinin seçimiyle Ahıskalı Ali Haydar Efendi getirildi. Ancak iktidarda bulunan ittihadcılar onun bu hakkını gasb edip başkasına verdiler. Usulsüz yapılan bu tayin dergah mensupları arasında huzursuzluğa sebep oldu. Müridandan, Hafız Halil Sami Efendi tarafından yazılan bir dilekçe ile durum saraya intikal ettirildi. Nihayet 1919 senesinde, Ali Haydar Efendi’nin postnişinliği padişah tarafından tasdik edilerek vazifesi kendisine iade edildi. 1915 senesinde şeyhülislamlıkda yeni kurulan “Te’lif-i Mesail Hey’eti” reisliğine tayin edildi. 1916 senesinde Huzur dersleri başmuhataplığına getirildi. Bu dersler 1923 senesine kadar devam etti. Padişahlığın ve Şeyhülislamlığın kaldırılmasıyla açıkta kaldı ve dersiam maaşı ile iktifa etti.

Dini ve tasavvufi dersler vererek talebe yetiştirdi. Kur’an-ı kerimi çok okurdu. Nefse güvenmemeyi telkin ederdi. Ömrünün sonuna kadar talebelerine ders verdi ve insanlara nasihatte bulundu. 1 Ağustos 1960 (H. 1380) senesinde İstanbul’da vefat etti.